| |
|
| |
Degradable – Biodegradable (Biyobozunur) – Compostable
Ülkemizde ve sektörümüzde son senelerde daha çok gündem oluşturmaya başlayan çevresel etki, geri dönüşüm, bozunma, biyobozunma gibi kavramlar tam olarak yerine oturmamıştır. Hatta belli durumlarda birbiri yerine kullanılmaktadır. Bu konuda yurtdışı kaynaklara baktığımızda da bizdeki gibi olmasıda belli karışıklıklar yine de mevcuttur. Bu çalışmayla hem kendi merakımı gidermek hemde meslektaşlarımızla bu bilgiyi paylaşmak istedim.
Biyolojik bazlı plastikler ve biyobozunur plastikler, petrol türevi hammaddelere göre, çevresel anlamda tercih edilir, sürdürülebilir bir alternatif oluşturabilirler. Eğer ürünler biyobozunur ve aynı zamanda composablesa, biyolojik geri kazanım yanında enerji geri kazanım opsiyonu da mümkün olur.
Yeni bir ürün tasarlarken, ürünün son noktaya kadar geçireceği aşamaları düşünerek, yani çevresel etkisini göz önüne alarak tasarlamak gerekir. Bu konuda önemli ürün grupları, tek kullanımlık ürünlerde kullanılan plastikler ve tüketici mamulleridir.
Bu ürünleri biyobozunur tasarlamak ve uygun bir atık toplama sistemine dahil olduklarından emin olmak gerekir. Örneğin, biyobozunur plastik ürünleri ve kağıt atıkları diğer organik compostable atıklarla (gıda, tarım atıkları vs.) birlikte compost etmekle, çok ihtiyaç duyulan karbon zengin bir compost elde edilebilir.
Compost eklenmiş toprak, organik karbon miktarında artış, su ve topraktaki besin miktarındaki artış, kimyasal katkıların azaltılması (Bunların yerini doğal yolla aldığından) ve bitki hastalıklarını azaltması açısından avantajlıdır.
Compostlama tarımsal üretim sisteminin sürdürülebilirliğinin sağlanması açısından artan oranda kullanılmaktadır.
Birçok ülkede gıda atıkları ve diğer biyobozunur atıklar ayrı ayrı toplanarak ve compost yapılarak, kaliteli ve değerli toprak katkısı olarak tekrar toprağa dönmekte ve karbon çevrimini tekrar başlatmaktadır.
Polimerler eskiden bozulmamak üzere tasarlanırdı. Yani ana amaç plastikten yaptığınız bir kabın şeklini kullanımda koruması ve bozulmaması idi. Kullanım sonrası ise pek düşünülen bir konu değildi. Günümüzde ise amaç kullanım sırasında, görevini tam yapan ama daha sonra doğaya zarar vermeden kaybolan polimerler üretmektir. Daha da önemlisi bu polimerden yapılan ürün doğada bozulurken, ortaya çıkan küçük parçalarınında zehirli olmaması ve doğada belirli bir süre içerisinde topraktaki mikroorganizmalar tarafından yok edilebilir (sindirilebilir) olmasıdır. Ayrıca bu hammaddelerin ve bu hammaddelerden yapılmış ürünlerin pazarda kabul görmesi için birkaç hafta gibi kısa bir sürede, özel atık toplama alanlarında bozulup kaybolduğunu tüketicilere, şüphe bırakmayacak şekilde gösterebilmelidir.
Bozunabilir Plastikler
Bu en genel terimdir. Bu hem fiziksel hemde biyolojik etkilerle bozulabilen plastikleri anlatmak için kullanılır. Fiziksel etkiye örnek olarak güneş ışınlarını (ultraviyole etkisi) veya sıcaklığı verebiliriz. Kimyasal etkiye örnek olarak ise mikrobiyolojik etkileri gösterebiliriz.
“Oksobozunur” (Belli ısılarda etkili olan katalizor ve katkılarla hızlandırılan bozuşma) veya “Fotobozunur” nişasta-polietilen bazlı plastikler çevresel sorunlara sebep olabilir. Bu tür bozuşmalar compostu, toprağı veya denizi kirleten daha küçük parçacıklara sebep olur.
Bu parçacıklar compostable plastikler gibi çabuk bozuşmayarak toprakta kalıntılar bırakabilir.
Bu tam bozuşmamış büyük yüzey alanına sahip hydrophobic kalıntılar, hydrophobic çok zehirli PCB ve DDT gibi maddeleri tutarak, bir nevi zehirli madde taşıyıcısı görevini üstlenirler.
Dolayısla esas olan hammaddenin veya ürünün belirli bir süre içerisinde, çöp toplama ortamında biyolojik olarak bozunduğunun güvence altına alınmasıdır. Yani ürünün sadece “bozunur” olması çevresel anlamda bir güvence oluşturmamaktadır. Diğer bir deyişle “bozunur” herşey çevreyle dost değildir.
Biyobozunur Plastikler
Biyobozunur plastikler, çöp toplama sistemi içerisinde bulunan mikroorganizmalar tarafından tamamen sindirilen (mikroorganizmaların yiyecek zincirine giren) plastiklerdir.
Mikroorganizmaların beslenme amaçlı bu aktivitesi, bozunan plastiğin içerisindeki Karbonun, hücre içerisindeki işlemle CO2‘ye dönüştürülmesi ile ölçülür.
Compostable Plastik
Mikroorganizmalar tarafından bozunabilir olması yanında, bir plastiğe compostable demek için, belli bir süreye riayet etmek gerekir. Örneğin ASTM 6400 (Compostable Plastikler için Spesifikasyon), ASTM D6868 (Biyobozunur Kağıt Kaplamalar) veya EN 13432 (Compostable Ambalaj) standartları ile düzenlenen malzemeler endüstriyel compostlama ortamlarında 180 günden kısa sürede biyobozunmalıdır.
(Endüstriyel Compost ortamı mikroorganizmaların bulunduğu ısısı 60 C ‘de, belli bir nem oranındaki ortamdır.)
Compostable plastikler bu tanımları gereği, yaklaşık 12 haftadan daha uzun süre kalıntı bırakmazlar, ayrıca ağır metaller ve toksinler içermez ve bitkilere zarar vermezler.
Kaynakça:
Ramani Narayan, Biobased & Biodegradable Polymer Materials
Joseph Greene, Biodegradation of Compostable Plastics in Green Yard - Waste Compost Environment
Joeran Reske, Beauty of Bioplastics |
| |
|
|
|
|
HABERLER